Hữu ái?

Trong vô số các hình thức của nó, hữu ái có thể xuất hiện dưới dạng khao khát những gì mình không có. Lòng tham muốn này thường khiến con người ta tìm kiếm hạnh phúc ở một nơi nào khác, chứ không phải là ở đây, ngay trong thời điểm hiện tại này, hoặc là họ tìm kiếm hạnh phúc ở trong một hình thái nào đó khác với hình thái mà họ đang thực sự sở hữu. Ảo ảnh về một “hạnh phúc ở nơi khác” này trở thành một miếng mồi mà khi chúng ta càng đến gần nó thì nó lại càng di chuyển ra xa hơn, luôn né tránh bàn tay đang cố tóm lấy nó. Nó giống như số phận của nhân vật Tantalus trong thần thoại Hy Lạp mà mọi người đã trở nên quá quen thuộc với những cuộc rượt đuổi vô ích, quá quen thuộc đến mức thậm chí còn cảm thấy dễ chịu và cho rằng: “Nó cho thêm gia vị vào cuộc sống này”.

Lại có những người, khao khát tìm đến những chân trời mở rộng của cuộc sống, tìm kiếm những trải nghiệm mới trên các giác quan hoặc tinh thần của mình chỉ để tự mình thoả mãn; một số người thì lại say mê lòng can đảm đương đầu với cuộc sống của chính mình; và một số người khác thì lại thích sự sáng tạo của riêng họ. Nhóm người sau cùng này bao gồm nhiều thiên tài trong các lĩnh vực khác nhau. Sau này, họ có thể tái sinh vào cõi Hoá lạc thiên, như được gọi trong Phật giáo, là những vị “vui thích với những sáng tạo của chính mình” (nimmānarati-deva). Tâm tính này là những gì mà nhà triết học gia Gotthold Ephraim Lessing có nhiều hứng thú hơn, khi ông đặt trọng tâm vào quá trình tìm kiếm sự thật, thay vì có được nó; hay như trong phát biểu của Hoàng đế Napoléon rằng, ông ấy yêu thích quyền lực giống như một vị nhạc sĩ yêu thích nhạc cụ của mình, là do bởi âm nhạc mà vị ấy sáng tác ra trên chính nhạc cụ của mình. Những ai tận hưởng cuộc sống vì chính lợi ích của nó đều tự hào quả quyết rằng họ sẵn sàng chịu đựng hậu quả mà cuộc sống tạo ra, bao gồm tất cả mọi đau khổ, đau đớn, thất bại và thất vọng. Tuy nhiên, thường thì đây chỉ là một điệu bộ màu mè mang màu sắc anh hùng nhằm che giấu những cảm giác thất vọng và ngã mạn. Nhưng ngay cả khi những lời xác quyết đó là chân thật và đứng vững trước các nỗi đau và thất bại, thì cuối cùng nó cũng sẽ tan vỡ khi thân và tâm mất đi sức mạnh của nó, hoặc khi sự thừa mứa và buồn chán kéo đến.


Đó là một trong những thủ đoạn tinh vi và hiệu quả nhất của cái gọi là “ý chí sống”, nhằm lôi chúng ta bước tiếp, treo lủng lẳng ở trước mặt chúng ta niềm hy vọng, sự mới lạ hoặc sự thỏa mãn của ngã mạn. Sự quyến rũ của “những chân trời ở phía xa xa kia”, công cuộc tìm kiếm những điều chưa biết, đã cám dỗ nhiều bộ óc giàu trí tưởng tượng và thích phiêu lưu; và đối với những ai thuộc mẫu người anh hùng thì nó sẽ thúc giục họ đối mặt với những thăng trầm của cuộc sống như là một thử thách, thôi thúc niềm kiêu hãnh của họ để vượt lên trên chúng. Chỉ có ở nơi bậc A-la-hán, là bậc giải thoát hoàn toàn, thì một sự buông bỏ trước nghịch cảnh mới là chân thật và không thể lay chuyển được. Chỉ vị ấy mới có thể thực sự tuyên bố rằng, bản thân vị ấy đã vượt lên trên những thăng trầm của sự tồn tại; rằng “tâm trí của vị ấy không bị lay chuyển bởi tám cơn gió thế gian” (như được dạy trong Kinh Hạnh phúc, Mahā-Maṅgala Sutta) bao gồm: Được – Mất, Khen – Chê, Vinh – Nhục, Sướng – Khổ. Giải thoát được mình khỏi cả ba tham ái, vị ấy tự do thoát khỏi cả “hai phía”: ham sống và ham chết, sợ sống và sợ chết. Người đã chinh phục được tham ái là người đã chinh phục được toàn bộ thế giới, “bờ này” và “bờ kia”. Bởi vì tham ái là vị chúa tể ba ngôi của mọi cõi giới, cũng như là người sáng tạo, duy trì và hủy diệt chúng. Do đó, người chinh phục được tham ái cũng là người thực sự chinh phục được thế giới này.

Trích từ cuốn Tầm nhìn của Pháp