Một vài suy nghĩ về sức khoẻ toàn diện trong thời đại Internet

Đây là phần nội dung chia sẻ ngắn mà tôi đã chuẩn bị để chia sẻ với các bạn trẻ đến từ Đại học RMIT về chủ đề sức khoẻ. Chương trình được #CommonPurpose đồng tổ chức với RMIT. Dưới đây là một vài suy nghĩ về hai chữ “sức khoẻ”, cùng với một vài đề nghị đơn giản để sống một cuộc sống sức khoẻ, lành mạnh trong thời đại công nghệ với nhịp sống vô cùng hối hả và bận rộn ngày nay.

Sức khoẻ?

Khi nghĩ về hai chữ “sức khoẻ”, điều đầu tiên mà chúng ta thường nghĩ đến là sức khoẻ thể chất, một cơ thể khoẻ mạnh, mà đối với thanh niên thì hình ảnh liên tưởng sẽ là bụng sáu múi, cơ bắp cuồn cuộn… Hoặc là chúng ta sẽ liên tưởng ngay đến ý nghĩ rằng, khoẻ mạnh đồng nghĩa với việc không phải đi gặp bác sĩ, không phải vào bệnh viện, không bệnh tật. Nhưng trên thực tế thì mạnh khỏe lại không có nghĩa là không có bệnh tật. Liệu bạn có thể tìm được một người nào không hề có bệnh không? Điều đó là không thể. Chúng ta có thể có ít bệnh hoặc nhiều bệnh, nhưng không hề bệnh tật là điều không thể có. Bởi vì đó là quy luật vận hành tất yếu của tự nhiên, rằng cơ thể của chúng ta được sinh ra, lớn lên, và rồi già đi, bệnh tật và cuối cùng là chết đi. Trong tiến trình đó, bệnh tật là một phần tất yếu của cuộc sống, cho dù bạn có muốn hay không, cho dù bạn có chấp nhận hay không. Như vậy, mạnh khoẻ không có nghĩa là không bệnh tật. Vậy thì nên hiểu, nên định nghĩa sức khoẻ, mạnh khoẻ như thế nào nhỉ?

Đối với tôi, sức khỏe về mặt thể chất được “đo lường” bằng việc đánh giá xem cơ thể chúng ta đang hoạt động hiệu quả như thế nào, tuỳ vào độ tuổi hiện tại của chúng ta. Mà cụ thể hơn là tình trạng tim và gan của bạn. Trái tim của bạn có đang hoạt động hiệu quả không? Gan của bạn khỏe mạnh đến mức nào, có bị thương tổn hay bị vấn đề gì có thể cản trở đến chức năng mà nó đảm nhận hay không? Bởi vì tim và gan đảm nhận các chức năng cốt yếu để vận hành cơ thể chúng ta. Nên nếu chỉ cần một trong hai gặp phải vấn đề thì cơ thể của bạn chắc chắn sẽ không hoạt động hiệu quả, và sau một thời gian, nó ảnh hưởng đến toàn bộ các chức năng duy trì hoạt động của cơ thể cũng như làm hư hoại từng bộ phận một trên cơ thể chúng ta. Một cách đánh giá nhanh khác về tình trạng sức khỏe thể chất là: Hệ thống miễn dịch của bạn tốt đến mức nào? Khi bạn gặp phải các vấn đề như nhiễm virus, nhiễm lạnh, hệ miễn dịch của bạn có làm tốt công việc của mình hay không, cơ thể có tự mình khắc chế vấn đề một cách hiệu quả và chữa lành, hồi phục một cách nhanh chóng hay không? Cơ thể có thể chống lại bệnh tật mà không may chúng ta mắc phải một cách hiệu quả hay không, với sự can thiệp tối thiểu về mặt thuốc men – chữa lành tự nhiên? Như vậy, mạnh khoẻ không phải là không bệnh tật mà mạnh khoẻ có nghĩa là các chức năng trong cơ thể của chúng ta hoạt động tốt nhất có thể, bao gồm chức năng chống chọi với bệnh tật cũng như chức năng chữa lành, tái tạo, và phục hồi.

Một tin tốt lành cho chúng ta là, một cách nào đó, cơ thể chúng ta hoạt động rất kỳ diệu, nó tự biết mình cần phải làm gì để chống chọi với bệnh tật, để chữa lành, để tái tạo và phục hồi. Tuy nhiên, mặc dù nó nắm trong tay kiến thức siêu việt đó, nhưng do bởi nó không được tạo điều kiện thuận lợi nhất để thực hiện những gì nó cần làm, nên dần dần, các chức năng chống chọi bệnh tật, chữa lành, tái tạo và phục hồi bị hư hoại nghiêm trọng. Việc này cũng ví như người thợ xây, mặc dù biết cách xây nhà, nhưng không có gạch, xi măng và các nguyên liệu phù hợp thì họ cũng chẳng thể nào xây nên một căn nhà chắc chắn, kiên cố được. Kết quả là các vấn đề về sức khoẻ của chúng ta sẽ ngày càng nặng nề. Nói là “không được tạo điều kiện” là do bởi các nguyên nhân ô nhiễm từ môi trường bên ngoài như ô nhiễm về hoá chất, ô nhiễm phóng xạ, ô nhiễm kim loại nặng, … tạo nên. Hơn nữa, thức ăn, đồ uống thời hiện đại mà chúng ta đưa vào cơ thể chứa rất nhiều các thành phần không có lợi cho sức khoẻ, hay nói một cách khác, chúng không phải là những nguyên liệu phù hợp cho cơ thể dùng để thực hiện các chức năng tồn tại của nó. Tệ hơn nữa là cơ thể lại còn phải làm việc vất vả để chống lại tác hại của các thành phần không có lợi đó nữa, kiểu như cơ thể chúng ta “thua trận” đến 2 lần. Do đó, công việc của chúng ta cần làm là phải tìm cách hỗ trợ, cung cấp cho cơ thể các thành phần, dinh dưỡng phù hợp và đúng đắn, cũng như tạo điều kiện phù hợp để cơ thể có thể thực hiện tốt nhất công việc của mình. Điều đáng kinh ngạc và cũng là một điều bí ẩn rằng: Nếu bạn có thể cung cấp những thành phần dinh dưỡng và điều kiện đúng đắn, phù hợp thì cơ thể chúng ta sẽ biết cách tự nó chữa lành, chữa trị, nạp lại năng lượng, làm mới bản thân một cách tốt nhất, mà ngay cả khoa học hiện nay cũng không thể giải thích được.

Và để làm được điều đó, bạn cần đầu tư công sức để tìm hiểu xem cơ thể mình hoạt động như thế nào. Tôi khuyên bạn nên đọc tất cả sách của tác giả tên là Anthony William. Anh ấy đã xuất bản khoảng 9 cuốn sách, trong đó bạn có thể tìm thấy hầu hết mọi thứ bạn cần biết để cung cấp dinh dưỡng đúng đắn cho cơ thể chúng ta. Một cách mạnh dạn thì tôi có thể phát biểu rằng: Đối với những gì chúng ta có thể kiểm soát được về mặt thể chất thì dinh dưỡng đúng đóng vai trò lên đến 80% trong việc cho bạn một sức khoẻ về mặt thể chất. 20% còn lại là thể dục và những yếu tố khác. Điều này là để nhấn mạnh một cách hơi thậm xưng về vai trò quan trọng và cốt yếu của dinh dưỡng đúng đắn. Các bạn cũng nên lưu ý rằng, hiện nay, hầu như chúng ta ăn, uống theo thói quen, do bị ảnh hưởng bởi quảng cáo, bởi vì sự tham ăn, chứ chúng ta không ăn, uống nhằm hướng tới sức khoẻ. Và đó là một trong những nguyên nhân chính khiến cho các thế hệ sau không thể mạnh khoẻ bằng các thế hệ trước, mắc nhiều bệnh tật lạ và hiểm nghèo hơn các thế hệ trước. Nếu không có thời gian đọc sách, các bạn có thể tham khảo nhanh bài Các nguyên lý cốt lõi về dinh dưỡng, trong đó tôi tập hợp lại những thực hành về dinh dưỡng mà tôi đã áp dụng và thu được hiệu quả về mặt sức khoẻ cho chính bản thân mình. Trong bài viết, tôi cũng đề cập đến các cuốn sách về sức khoẻ mà tôi đã đọc và áp dụng, cũng như các đề nghị về thải độc, là việc cần làm song song với dinh dưỡng đúng.

Một điều đáng nói nữa là, hiện nay ngành công nghiệp chăm sóc sức khoẻ nghiêng về việc chăm sóc bệnh tật hơn là chăm sóc sức khoẻ. Bởi vì, trọng tâm chủ yếu là đối phó với bệnh tật. Tuy nhiên, trọng tâm của chăm sóc sức khỏe lại không phải là đối phó với bệnh tật mà nên là phòng ngừa bệnh tật. Chúng ta cần chuyển trọng tâm sang khía cạnh phòng ngừa hơn là chữa bệnh. Do đó, dinh dưỡng đúng đắn lại càng quan trọng hơn bao giờ hết.

Dưới đây là một số gợi ý đơn giản để hỗ trợ cơ thể chúng ta thực hiện công việc của nó, bao gồm hai lĩnh vực quan trọng: Dinh dưỡng và thể dục. Bạn là những gì bạn ăn. Và sau đây là 3 gợi ý đơn giản mà tôi đề nghị các bạn áp dụng và duy trì:

• Uống nửa lít nước pha 1/2 trái chanh vào buổi sáng, ngay sau khi thức dậy, trước khi ăn sáng. Nó sẽ giúp gan của bạn được làm sạch vào sáng sớm. Nếu được, pha thêm 1 muỗng mật ong nữa là tuyệt vời.
• Ăn nhiều rau củ, trái cây để tăng cường hệ miễn dịch.
• Trong bữa ăn, thứ tự ăn như sau: (1) rau/củ trước tiên, (2) kế đến là thịt/cá, và (3) cuối cùng là tinh bột (cơm hoặc bánh mì).

Và dưới đây là 2 gợi ý cho việc tập luyện thể dục. Cần lưu ý rằng, rèn luyện thể dục cần phải phù hợp với thể trạng và không cực đoan.

• Duy trì 7000 nghìn bước đi bộ mỗi ngày. Vâng, chỉ cần 7000 bước, tầm 5.2km. Và đi bộ thong thả, thư giãn thôi, không cần phải nhanh, mạnh.
• Chọn một môn thể dục để tập trong tuần. Mỗi lần tập tầm 30-60 phút, 3 lần / tuần và đảm bảo ra mồ hôi.

Sức khỏe tinh thần và tâm linh

Trên đây là các lưu ý về sức khoẻ thể chất. Nhưng chỉ mỗi cái thân mạnh khoẻ không thôi thì chưa đủ để gọi là khoẻ mạnh được. Ngay cả khi bạn có một cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh, nhưng nếu tâm trí bạn không được ổn, bạn sẽ vẫn sẽ cảm thấy đau đớn. Như vậy, hai chữ “mạnh khoẻ” chắc hẳn vượt ra ngoài khuôn khổ của sức khoẻ thể chất. Để có được một sức khoẻ toàn diện, chúng ta cần phải thêm vào một phần rất quan trọng, đó là sức khoẻ tinh thần và sức khoẻ tâm linh.

Bạn có biết nguyên nhân bệnh tật gây tử vong hàng đầu hiện nay là gì không? Có ai có thể đoán được không? Vâng, hẳn là vấn đề về tim mạch. Nhưng bạn có hình dung được nguyên nhân thứ hai, đứng sau tim mạch là gì không? Tôi đã từng đọc được rằng, theo dự đoán của các chuyên gia, đến năm 2020, trầm cảm đứng thứ hai trong việc tác động đến cuộc sống loài người, chỉ sau bệnh tim mạch. Trầm cảm hiện đang là nguyên nhân gây khuyết tật hàng đầu thế giới. Vấn đề trở nên phức tạp hơn là trầm cảm lại góp phần vào sức khoẻ tim mạch và có thể là nguyên nhân mấu chốt đứng đằng sau các vấn đề về tim mạch. Các bạn có thể tham khảo thêm bài viết mà tôi đã từng chia sẻ về trầm cảm ở đây: Ghi chú về căn bệnh thế kỷ mang tên “trầm cảm”. Một định nghĩa đơn giản nhất về trầm cảm là sự lo lắng kéo dài mà không được giải quyết hoặc không có tiến triển gì để cải thiện. Trầm cảm bắt đầu ở trong tâm của chúng ta, nhưng nó không dừng lại ở đó. Nó sẽ tiếp tục ảnh hưởng làm suy giảm các chức năng của cơ thể và cuối cùng gây ra các bệnh trong cơ thể chúng ta như: trào ngược axit, các vấn đề về tim, các vấn đề về dạ dày, các vấn đề về gan, … Trầm cảm là một trong những mối lo ngại lớn nhất về sức khỏe hiện nay, đặc biệt là với môi trường ngày càng bị phá hoại, mất cân bằng, cũng như lối sống luôn bận rộn, hối hả trong thời đại công nghệ ngày nay.

Quan sát của tôi cho thấy rằng, thiếu sự đầu tư để phát triển về mặt tâm linh là nguyên nhân sâu xa của nhiều căn bệnh xã hội, tâm lý, bao gồm cả chứng trầm cảm. Tâm linh không nhất định là phải theo một tôn giáo nào đó. Tâm linh được định nghĩa là đức tin cùng với các giá trị cốt lõi mà bạn chọn cho mình, chấp nhận, thực hành và sống theo với nó. Đức tin và các giá trị cốt lõi của bạn thường sẽ kết nối chặt chẽ với mục đích sống của bạn. Nó nằm ở một mức độ trừu tượng cao hơn các nhu cầu về mặt thể chất và tư duy. Tất nhiên là nếu bạn theo một tôn giáo nào đó thì mặc nhiên, bạn sẽ đi cùng với đức tin và các giá trị cốt lõi của tôn giáo mà bạn chọn. Tuy nhiên, tôn giáo không hẳn là một điều bắt buộc để phát triển tâm linh. Như các bạn có thể hình dung, một đức tin mạnh mẽ và các giá trị cốt lõi đúng đắn sẽ ảnh hưởng quan trọng lên tâm và các trạng thái tinh thần của bạn. Và tâm lại là mấu chốt của mọi vấn đề của chúng ta, bao gồm cả sức khoẻ, như đã được Đức Phật tuyên bố một cách mạnh mẽ trong Kinh Pháp Cú: “Ý dẫn đầu các pháp, ý làm chủ, ý tạo.” Tâm đứng đằng sau mọi việc. Và nếu bạn có thể “làm chủ” được tâm mình, các sự bất ổn trong tâm sẽ dần dần được loại bỏ và sẽ không còn làm bạn phiền não, đau đớn được nữa. Đó là một phần rất quan trọng trong sức khoẻ toàn diện của chúng ta. Dù sao đi nữa, bệnh tật trên thân là điều không thể tránh khỏi, nhưng phiền não trong tâm thì lại là điều mà chúng ta có thể có nhiều hơn các sự chủ động trong việc cải thiện cho nó tốt hơn lên.

Hãy thử quan sát xem các tâm tiêu cực ảnh hưởng tồi tệ đến bạn như thế nào. Những trạng thái tâm tiêu cực như giận dữ, hận thù, lo lắng, phiền muộn, căng thẳng, chán nản, nghi ngờ, ghen tị,… Khi có những điều đó trong tâm mình, bạn sẽ cảm thấy bất an, thiếu tự tin, bối rối, kiệt sức, mệt mỏi,… Và nếu nó tồn tại trong một thời gian đủ dài, bạn sẽ kiệt sức và suy sụp. Ngược lại, những trạng thái tâm tích cực như niềm vui, sự cởi mở, sự thư giãn, bình yên, sự định tĩnh, tâm từ,… chúng sẽ mang lại cho bạn sự tự tin, sự bình tĩnh, nhiều năng lượng và quan trọng hơn cả là nó sẽ mang lại cho bạn một cảm giác hạnh phúc, mãn nguyện, dù chỉ là trong những khoảng thời gian ngắn ngủi nhất định. Cần ghi nhớ rằng, 1 giờ giận dữ sẽ lấy đi của bạn lượng năng lượng tương đương với 12 giờ làm việc căng thẳng. Để có thể làm tâm cân bằng trở lại do bởi 1 suy nghĩ tiêu cực, bạn sẽ cần khoảng 5 suy nghĩ tích cực. Những suy nghĩ tiêu cực là một gánh nặng lớn. Nó sẽ nhấn chìm bạn xuống đến tận đáy sâu của phiền não và khổ đau. Do đó, để có một sức khoẻ tốt hơn, một cuộc sống tốt hơn, nhiệm vụ của chúng ta tìm cách gột rửa những trạng thái tâm tiêu cực mình đang có cũng như trau dồi và rèn luyện tâm mình sao cho ngày càng có nhiều hơn những trạng thái tâm tích cực.

Dưới đây là một số đề nghị để đối trị và ngăn ngừa căn bệnh trầm cảm cũng như những phiền não ở trong tâm của chúng ta:

• Hãy tự hỏi bản thân những câu hỏi quan trọng này: Tôi đang sống vì điều gì? Mục đích cuộc sống của tôi là gì? Tôi muốn làm điều gì cho đến khi chết, cho đến giây phút cuối cùng của cuộc đời mình?
  Đối với riêng tôi, sống có nghĩa là liên tục học hỏi và phát triển bản thân mình. Lành mạnh có nghĩa là trưởng thành lên hơn. Như vậy, mục đích cuộc đời của tôi đơn giản chỉ là học hỏi và trưởng thành. Các bạn có thể tham khảo thêm các đề nghị trong bài pháp này: Chúng ta đang sống vì điều gì?
• Hãy tìm cách kết nối trở lại với cơ thể và tâm trí của bạn. Bạn có thể bắt đầu từ việc kết nối trở lại với cảm xúc của bạn. Hãy tìm hiểu và thực hành trí thông minh cảm xúc (EI – Emotional Intelligence). Lưu ý rằng, suy nghĩ sẽ luôn đi kèm với cảm xúc. Và trong khi thật khó để “túm” được suy nghĩ, “túm” được tâm của mình, việc “túm” được cảm xúc thì dễ dàng hơn. Và từ đầu mối của cảm xúc, bạn có thể hiểu được suy nghĩ của mình, hiểu được cách thức hoạt động của tâm mình và do đó có thể đưa ra hành động phù hợp, đúng đắn hơn từ sự hiểu biết đó. Đó là ý nghĩa của việc thực hành EI. Các bạn có thể tham khảo thêm các đề nghị trong bài pháp này: Cảm xúc.
• Tìm cách tham gia, đóng góp vào các công việc tình nguyện, thiện nguyện, phục vụ cộng đồng, giúp đỡ người khác.

Sức khỏe là một quá trình liên tục khám phá bản thân. Bạn cần tìm hiểu ngày càng nhiều hơn về bản thân mình, về cơ thể và tâm trí của bạn, chúng có liên quan với nhau như thế nào, mọi thứ ảnh hưởng đến cơ thể và tâm trí của bạn như thế nào? Khi nhìn thấy một điều gì đó, nó sẽ ảnh hưởng lên tâm trí và cơ thể của bạn như thế nào? Khi bạn nghe một điều gì đó, nó sẽ ảnh hưởng đến tâm trí và cơ thể của bạn như thế nào? Khi bạn ăn vào một thứ gì đó, nó sẽ ảnh hưởng đến tâm trí và cơ thể của bạn như thế nào? Bạn phải xem xét, cảm nhận và đánh giá một cách khách quan liệu nó có ảnh hưởng lành mạnh hay không lành mạnh lên thân và tâm mình và từ đó lựa chọn cho mình một phản ứng phù hợp, đúng đắn, có lợi ích nhất cho thân và tâm của mình, cho sức khoẻ của mình. Và công cụ tốt nhất để làm được điều đó là thực hành chánh niệm, đặc biệt là thực hành thiền Vipassana. Đó là pháp hành được dạy bởi Đức Phật và là công cụ tốt nhất giúp bạn hiểu được tâm của mình, giúp bạn uốn nắn tâm mình và cuối cùng là giải phóng tâm mình khỏi mọi phiền não trong tâm. Để bắt đầu với thực hành chánh niệm thì lại rất đơn giản. Các bạn có thể tham khảo dự án Saigon Meditation Project mà tôi và các cộng sự của mình đã tiến hành trong những năm qua. Để bắt đầu, các bạn có thể làm theo một trong các đề nghị ở trang: https://saigonmeditationproject.org/.

Thay cho lời kết

Thiền sư Sayadaw U Jotika có chia sẻ trong bài Sức khoẻ – Tài sản quý giá nhất của con người rằng: Đỉnh cao của sức khỏe cần một sự hợp nhất giữa thể chất, tinh thần, tâm linh và một môi trường lành mạnh. Nó bao gồm bốn yếu tố: Thể chất, tinh thần, tâm linh và môi trường. Và các đề nghị cụ thể tôi dành cho bạn bao gồm: Thực hành dinh dưỡng đúng đắn, thực hành EI, làm các công việc thiện nguyện, tình nguyện và thực hành thiền chánh niệm. Cầu mong mọi sức khoẻ, thuận lợi và bình an đến với các bạn.

Viet Hung | A Happiness pursuer | Author of The Happiness Journal, Tản mạn về Hạnh phúc and NGẪM CAFÉ
Sách tôi dịch: Trái tim thiền Phật giáo, Thiền cho người mới bắt đầu, Nổi loạn và tự do, Bài chú giải Kinh Mangala Sutta, Sức mạnh của sự hoài nghi và thiền chánh niệm (Vipassana), Những nguyên lý để sống hạnh phúc, Chúng ta đang sống vì điều gì?, Sự cho đi và Tình thương yêu, “Lấy tâm mình làm bạn của chính mình”, Cảm xúc, Thiền với sự hình dung, Căng thẳng, Bản chất cao thượng
Get your source of inspiration and motivation toward reaching happiness here: https://www.viethungnguyen.com