Vừa qua, tôi có dịp tham dự một khoá thiền Vipassana tịnh khẩu 5 ngày, được tổ chức trong khuôn viên trường Đại học Phật Quang (tại Đài Loan). Tôi đã từng tham dự những khoá thiền Vipassana tịnh khẩu như vậy trước đây, nhưng lại kiêm luôn cả hai vai trò: vừa là thiền sinh và vừa là thành viên ban tổ chức. Còn trong khoá thiền lần này, tôi chỉ có mỗi vai trò là một thiền sinh mà thôi. Đó có lẽ là điểm khác biệt rất lớn. Bởi vì mặc dù đã hành thiền được một thời gian, nhưng lần này mới được xem là lần đầu tiên tôi chính thức tham dự một khoá thiền vậy. Và đó thật sự là một trải nghiệm tuyệt vời.
Mọi thiền sinh Tứ niệm xứ có lẽ đều thấm nhuần thái độ “không mong đợi” khi hành thiền. Cho dù là trong những thời thiền hàng ngày ở nhà hay là ở trong những khoá thiền tập trung dài ngày thì thái độ đúng của thiền sinh vẫn luôn luôn chỉ là “không mong đợi“. Thay vào đó là thực hành một cách đơn giản việc chú tâm quán niệm thân, tâm theo sự hướng dẫn của vị thầy, của người hướng dẫn khoá thiền. Và chắc chắn rằng, các nhiệm vụ cụ thể cần làm trong một thời thiền luôn là đơn giản, mà lui tới cũng chỉ là duy trì sự hay biết trên một hoặc một vài đề mục thiền được lựa chọn một cách liên tục, không gián đoạn, hoặc là tiếp tục sự hay biết trên đề mục thiền ngay sau khi biết việc đó bị gián đoạn. Trên thực tế thì đó là một công việc dễ hiểu, đơn giản, nhưng lại khó làm do bởi sự nhàm chán của nó. Bởi vậy mới có câu: “Nếu miễn nhiễm được với sự buồn chán, thì chẳng có gì là không thể cả.” — David Foster Wallace
Tất nhiên là hầu như chẳng ai có thể miễn nhiễm với sự buồn chán cả. Và trong thiền tập thì điều đó thường được đối trị bằng sự nhiệt tâm, sự quyết tâm và sự hướng tâm. Rồi miễn là cứ kiên trì tuân theo pháp hành nhàm chán đó, những hoa thơm, quả ngọt tự nó sẽ đến khi tròn đủ điều kiện. Chứ mọi thứ chẳng thể nào xảy ra theo mong muốn chủ quan của chúng ta được. Cũng ví như chăm cây, công việc chính của người chăm là làm những gì tốt nhất có thể để tạo điều kiện cho cây tồn tại và phát triển (đủ nước, đủ phân, đủ nắng,…) Và rồi, khi điều kiện chín muồi, cây sẽ đơm hoa, kết quả, chứ không thể “cưỡng ép” bắt cây, cỏ theo ý mình được.
Tôi đến với khoá thiền “đầu tiên” đặc biệt của mình cũng như thế, chẳng có mong đợi gì về kết quả. Chỉ có sự hăm hở và tò mò không biết điều gì sẽ xảy ra kế tiếp mà thôi. Rồi một điều tuyệt vời cũng đã xảy đến… Trong suốt hơn 12 năm hành thiền của mình, tôi luôn gặp phải một chướng ngại rất nặng nề: Hôn trầm. Những gì xảy ra trong ba ngày đầu của khoá thiền cũng vẫn y như vậy. Những thời thiền ngồi là những lúc tôi chìm sâu vào hôn trầm cho đến hết thời thiền. Tuy nhiên, vào thời thiền ngồi kế cuối của ngày thứ ba, tâm tôi liên tục chuyển qua chuyển lại giữa hôn trầm và tỉnh táo, kiểu như báo hiệu một sự chuyển biến sắp diễn ra. Và rồi vào thời thiền ngồi cuối của ngày thứ ba (kết thúc lúc 6h chiều, sau một ngày liên tục hết thiền ngồi rồi lại thiền hành, khi cơ thể đã thấm mệt), tâm của tôi đã duy trì được một sự tỉnh táo liên tục trong suốt 45 phút của thời thiền, mà không hề có một giây phút hôn trầm nào cả. Thật tuyệt vời khi lần đầu tiên tôi có thể tỉnh táo như vậy trong suốt thời thiền. Và rồi tôi tiếp tục duy trì được sự tỉnh táo đó ở tất cả các thời thiền ngồi trong ngày kế tiếp, cho đến cuối khoá thiền và cho đến tận bây giờ, sau khi kết thúc khoá thiền cũng đã được 10 ngày.
Trong buổi thảo luận nhóm vào ngày hôm sau, tôi đã có dịp chia sẻ trải nghiệm của mình với các thiền sinh khác, nhân lúc có một cô thiền sinh lớn tuổi hỏi người hướng dẫn khoá thiền về vấn đề hôn trầm. Không phải ai cũng gặp phải vấn đề như tôi đã gặp. Nhưng tôi hy vọng một vài thiền sinh có thể tìm thấy thông tin về trường hợp của tôi là hữu ích.
Trong suốt hơn 12 năm hành thiền, tôi đã phải tìm cách “sống” với chướng ngại mang tên “hôn trầm” này, là một trong 5 chướng ngại đặc biệt mà Đức Phật đã gọi tên là 5 triền cái.
Có nhiều chướng ngại cản trở con đường tiến bộ tâm linh, nhưng có năm chướng ngại đặc biệt, được gọi là những triền cái (nīvaraṇa), thường được nhắc đến trong kinh điển Phật giáo: Tham dục (kamacchanda), Sân (byapada), Hôn trầm / Thuỵ miên (thina-middha), Trạo hối – Trạo cử và hối quá (uddhacca-kukkucca), Nghi (vicikiccha). Chúng được gọi là “chướng ngại” bởi vì chúng cản trở và bao bọc tâm dưới nhiều hình thức làm cản trở sự phát triển của tâm (bhavana).
Các bạn có thể tham khảo chi tiết ở cuốn Năm chướng ngại phát triển tâm linh và cách chinh phục
Tôi đã thử qua tất cả các đề nghị trong kinh sách cũng như tham khảo nhiều cách khác nhau (ngoài thiền) để đối trị với vấn đề hôn trầm nặng nề của mình (ví như thể dục, dinh dưỡng lành mạnh, cải thiện giấc ngủ,…) Và rồi cuối cùng, khi không có được một tiến triển cụ thể gì sau một thời gian dài, tôi đã quyết định tạm thời bỏ qua, không để ý gì đến nó nữa. Cứ hành thiền mà thôi, cứ làm việc mình cần làm là có các thời khoá thiền chính thức, cứ để nó xảy ra như cách nó vẫn xảy ra. Mặc dù bị hôn trầm nặng, tôi vẫn cứ duy trì đều đặn việc hành thiền hàng ngày. Chỉ là không để ý đến nó nữa mà thôi. Và rồi cuối cùng, anh bạn hôn trầm của tôi cũng đã tạm biệt tôi ra đi vào một thời điểm mà tôi cũng chẳng ngờ tới. Thật tuyệt vời. Mọi người hỏi tôi vậy thì lý do vì đâu anh bạn ấy “chia tay”? Đối với trường hợp của tôi, có một vài điều như sau.
(1) Khi bạn sống với một điều gì đó (hoặc sống với một ai đó) đủ lâu, thì hoặc là bạn hoặc là điều đó sẽ rời gót ra đi. Tôi đã kiên nhẫn sống với hôn trầm hơn 12 năm qua, để cho nó sống hết vòng đời của nó cần sống và bây giờ đã đến lúc nó cần phải rời đi. Nếu tôi đã không cho phép nó sống hết vòng đời của mình thì có lẽ nó sẽ vẫn còn ở lại đây, và có khả năng người ra đi sẽ phải là tôi, khi phải luân hồi sang cuộc sống kế tiếp. Và nếu là người ra đi là tôi thì khả năng lớn là anh bạn hôn trầm vẫn sẽ đeo bám tôi ở trong những cuộc sống kế tiếp. Trong trường hợp này, may mắn thuộc về tôi, khi tôi ở lại và anh bạn kia tạm biệt ra đi. Bài học cho tôi ở đây là hãy kiên nhẫn để cho nó sống hết vòng đời của mình, thay vì phải can thiệp vào tiến trình này. Vậy thì làm điều đó bằng cách nào?
(2) Cách hiệu quả nhất để tạo điều kiện cho nó (hôn trầm) sống là duy trì pháp hành chánh niệm của bản thân mình, đều đặn, kiên trì, nhiệt tâm, không từ bỏ, không bỏ cuộc. Thế thôi. Nó kiểu như một người chăm cây đều đặn làm công việc tưới cây, bón phân, bắt sâu, … hằng ngày. Tôi đã không bỏ cuộc, cho dù những thời thiền là những thời hôn trầm nặng nề. Tôi duy trì một thái độ không dính mắc cũng như không đẩy đuổi anh bạn hôn trầm của mình. Mặc dù bị hôn trầm nặng nề trong các thời thiền ngồi, tôi vẫn thu được một sự thoải mái đáng kể sau thời thiền, kiểu như cơ thể đã được nghỉ sâu. Và mức độ chánh niệm tổng thể trong cuộc sống hàng ngày vẫn được duy trì và cải thiện đều đặn. Cũng nhờ vậy mà động lực hành thiền của tôi đã không hề suy giảm. Do đó, điểm thứ hai được kết luận ở đây là kiên trì hành thiền, liên tục hành thiền, không bỏ cuộc.
Như vậy, cũng đã phải mất hơn 12 năm để tôi có thể “đối trị” anh bạn thân hôn trầm này. Và hoa thơm, trái ngọt đã đến trong một khoá thiền dài ngày, khi tôi không hề nghĩ rằng nó sẽ xảy ra. Việc quan trọng của thiền sinh cần làm là đặt trọng tâm vào tiến trình khi thực hành, thay vì quan tâm đến kết quả. Rồi khi mọi điều kiện tròn đủ, quả sẽ đến, chẳng thể nào khác được.
Tôi kết thúc khoá thiền với một sự rực rỡ ở bên trong tâm mình, một sự rực rỡ trong tĩnh lặng cho riêng mình. Thật tuyệt vời làm sao. Cầu mong giáo pháp vĩ đại của Đức Phật sẽ đến được với những ai cần đến Pháp, những con người đang chiến đấu trong cuộc sống với muôn vàn khó khăn và thử thách này.
Xin dành lời tri ân sâu sắc đến Trung tâm Chinese MBSR center, nơi đã tổ chức khoá thiền một cách chu đáo với hơn 100 thiền sinh. Tôi đã từng là người tổ chức các khoá thiền tương tự nên có thể hình dung được các công việc chi tiết, công sức cũng như sự trọn vẹn, nhiệt tâm cần có để có thể có được một khoá thiền “mượt mà” như vậy. Xin dành lời tri ân sâu sắc đến Ban tổ chức, đến Bob Stahl và Jan Landry – hai vị hướng dẫn khoá thiền.
Viet Hung | A Happiness pursuer | Author of The Happiness Journal, Tản mạn về Hạnh phúc and NGẪM CAFÉ
Vipassana pocket app: www.tinhbyviethung.app
Facebook: https://www.facebook.com/viethungbehatt
Youtube: https://www.youtube.com/user/viethungnguyen/videos
Spotify: https://open.spotify.com/show/68zoT4dkqHYPW8kP8ksv5P
Sách tôi dịch: Tầm nhìn của Pháp, Trái tim thiền Phật giáo, Thiền cho người mới bắt đầu, Nổi loạn và tự do, Bài chú giải Kinh Mangala Sutta, Sức mạnh của sự hoài nghi và thiền chánh niệm (Vipassana), Những nguyên lý để sống hạnh phúc, Chúng ta đang sống vì điều gì?, Sự cho đi và Tình thương yêu, “Lấy tâm mình làm bạn của chính mình”, Cảm xúc, Thiền với sự hình dung, Căng thẳng, Bản chất cao thượng, Hãy nương tựa vào chính mình, Khuôn mặt vĩ đại trên núi đá, Năm chướng ngại phát triển tâm linh và cách chinh phục
Get your source of inspiration and motivation toward reaching happiness here: https://www.viethungnguyen.com
