Sáng nay, khi ngồi biên tập thu âm Phần I.5. của cuốn sách Trái tim thiền Phật giáo, một lần nữa tôi lại trải nghiệm được một sự ngạc nhiên quá đỗi. Quán cafe tôi thường ngồi làm việc sáng nay nhộn nhịp và ồn ào hơn bình thường. Tuy nhiên, chỉ cần đeo tai nghe vào và bật playlist Youtube này lên thôi, thì đột nhiên cả một khung trời bình yên đã tràn ngập ở trong tâm mình, quá bình yên, quá tĩnh lặng. Lắm lúc, chúng ta chỉ cần có thế, một sự bình yên ngay khi đang phải ở ngay tại tâm điểm “vận hành” chóng mặt của cuộc sống xung quanh, những thứ nằm ngoài tầm kiểm soát khiêm tốn của chúng ta.
Tôi bắt đầu biên tập thu âm phần đặc biệt này của cuốn Trái tim thiền Phật giáo được mấy ngày nay. Nó đặc biệt với lời phát biểu mở đầu như sau:
“Mặc dù những đặc điểm nổi bật của pháp hành Tứ niệm xứ có vẻ rất đơn giản và rõ ràng sau khi thiền sinh đã nghe thấy hoặc đọc được về chúng, tuy nhiên những phương pháp thực hành phổ biến phần lớn vẫn còn khá mơ hồ. Ngay cả ở một số quốc gia Phật giáo, sự hiểu biết đúng đắn và pháp hành trong thực tế đã tụt hậu rất xa so với thái độ chủ yếu là sùng mộ và đánh giá cao Giáo pháp về mặt tri thức.“
Và đặc biệt hơn là phần này cũng nhằm hỗ trợ “giải quyết” một vấn đề rất lớn của hầu hết các thiền sinh thời hiện đại, đó là “không trực tiếp tiếp cận được một vị thầy cho riêng mình“.
“Bản ghi chép ngắn gọn dưới đây về cách hành thiền, ngay cả khi chỉ được giới hạn trong những bước đầu tiên, không thể nào thay thế được sự hướng dẫn cho từng cá nhân từ một vị thầy có kinh nghiệm, người có thể cân nhắc thích đáng nhu cầu và tốc độ tiến triển của từng học trò. Do đó, các ghi chú dưới đây chỉ dành cho những ai không thể tiếp cận được một vị thiền sư có kinh nghiệm. Trên thực tế, số lượng những thiền sinh như vậy là rất lớn, cả ở phương Tây cũng như phương Đông.“
Và một điều rất xúc động khác khi tôi dịch đến phần này là câu chuyện của Ngài U Nārada như bên dưới:
Vào khoảng đầu thế kỷ 20, với mong muốn thực sự chứng ngộ giáo lý đã học được, một tu sĩ Phật giáo người Miến Điện có tên là U Nārada đã háo hức tìm kiếm một hệ thống thực hành thiền tập có thể mang lại sự tiếp cận trực tiếp tới Mục tiêu Tối thượng mà không bị cản trở bởi những người xung quanh mình. Lang thang khắp đất nước Miến Điện, Ngài đi tìm gặp các thiền sinh đã được hướng dẫn những pháp hành thiền tập nghiêm ngặt. Tuy nhiên, Ngài đã không thể tìm được một sự hướng dẫn nào thoả mãn. Trong quá trình tìm kiếm của mình, khi đi đến các hang động thiền nổi tiếng trên những ngọn đồi Sagaing vùng Thượng Miến Điện, Ngài gặp được một vị sư được cho là đã thành tựu được thánh quả đầu tiên, nhập vào con đường thánh đạo cao thượng (ariya-magga), nơi mà những thành tựu cuối cùng của sự giải thoát tối thượng được đảm bảo. Sau khi đặt câu hỏi với bậc giác ngộ, Ngài U Nārada đã được hỏi lại như sau: “Tại sao ông lại tìm kiếm ở bên ngoài những lời dạy của Đạo sư? Chẳng phải là con đường độc nhất, pháp hành thiền Tứ niệm xứ, đã được Ngài tuyên bố hay sao?”
Và sau đó, với một đức tin trọn vẹn và những nỗ lực mãnh liệt của mình mà Ngài U Nārada cuối cùng đã tự mình thực hành và chứng ngộ, với những gì được dạy từ Kinh điển Pali. Nhờ đó, cho đến thời điểm hiện tại này, các thiền sinh Vipassana trên khắp thế giới may mắn thừa hưởng được thành quả từ vị ân sư, Ngài Đại trưởng lão U Nārada. Mà cụ thể là có rất nhiều vị thầy đã được đào tạo từ hệ phái của Ngài và chính các vị thầy này đã lan toả giáo pháp ra khắp muôn phương, cùng với pháp hành thiền Tứ niệm xứ – niệm phồng-xẹp rất nổi tiếng đã mang lại lợi ích và thành quả cụ thể cho không biết bao nhiêu thế hệ thiền sinh. Pháp hành phổ biến này được dạy bởi Ngài Mahāsi Sayadaw, là học trò của Ngài U Nārada. Các bạn có thể Google và sẽ thấy ngay được các vị thầy thời hiện đại được đào tạo từ hệ phái này, bao gồm cả các tác giả phương Tây nổi tiếng về đề tài thiền.
Với những điều đặc biệt như vậy, lại trùng hợp vào dịp Phật Đản, khi tôi thu âm và biên tập phần thu âm này, nên đây chính là một phần quà đặc biệt tôi muốn dành tặng đến các bạn thiền sinh, các Phật tử trong dịp lễ này. Tôi vẫn ấn tượng một cách sâu sắc lời dạy của Ngài U Jotika đại loại rằng, khi chọn để theo một tôn giáo nào thì điều đó chỉ thực sự có ý nghĩa nếu người đệ tử cung kính, nghiêm túc, và trọn vẹn thực hành những gì mà tôn giáo đó dạy dỗ. Đối với một người Phật tử, thì việc cung kính, nghiêm túc và trọn vẹn thực hành “con đường độc nhất” – pháp hành thiền chánh niệm là một yêu cầu bắt buộc, tôi cho là như vậy. Bởi vì nếu mọi người đã học qua cuộc đời của Đức Phật thì Ngài đã tự mình trải qua không biết bao nhiêu pháp hành khác nhau trong thời gian đầu xuất gia, tu tập, nhưng chỉ sau khi thực hành thiền Tứ niệm xứ thì Ngài mới thực sự tự mình chứng ngộ và đưa ra lời tuyên bố mạnh mẽ và quyết liệt trong bản Kinh Tứ Niệm Xứ rằng:
Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā,
soka-paridevānaṃ samatikkamāya,
dukkha-domanassānaṃ atthaṅgamāya,
ñāyassa adhigamāya,
nibbānassa sacchikiriyāya,
yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā.
(Dịch Việt: Này các Tỳ Khưu, đây là con đường duy nhất để thanh tịnh chúng sanh,
vượt khỏi sầu, ưu,
đoạn diệt đau khổ,
đạt đến chánh đạo,
chứng ngộ Niết Bàn,
đó là tứ niệm xứ).
Vâng, đối với một người đệ tử của Đức Phật, cho dù bạn có thực hành pháp hành nào đi chăng nữa, nếu không bao gồm pháp hành Tứ niệm xứ trong việc thực hành của mình thì mục tiêu hoàn toàn giải thoát phiền não, giải thoát chính mình là không thể nào có thể thành tựu được, bởi vì đó là con đường độc nhất như Đức Phật đã mạnh mẽ tuyên bố. Và nếu như vậy thì nó sẽ kiểu như là bạn không trực tiếp đi vào pháp hành quan trọng nhất trong Phật pháp, pháp hành thiền Tứ niệm xứ, đóng vai trò như là trái tim của toàn bộ Giáo pháp. Các bạn có thể tham khảo toàn bộ phần luận trong cuốn Trái tim thiền Phật giáo của Đại trưởng lão Thiền sư Nyanaponika để có được toàn bộ các lời giải thích, lý luận về chủ đề này. Đó là lý do Đức Phật luôn luôn nhắc nhở các vị Tỳ-khưu học trò của mình chỉ với một lời nhắc nhở ngắn gọn: “Hãy chánh niệm.”
Trở lại với món quà mùa Phật Đản, các bạn có thể nghe trực tiếp thu âm phần 5 ở link bên dưới với tiêu đề là Pháp hành thiền Tứ niệm xứ của người Miến Điện.
Mặc dù phần này chủ yếu khái quát một cách đầy đủ các lưu ý quan trọng về pháp hành thiền Vipassana theo phương pháp niệm phồng-xẹp, các thiền sinh Vipassana thực tập theo các phương pháp khác (như rà soát, thư giãn, thả lỏng, …) vẫn có thể tìm thấy ở đây những nguyên lý chung, cốt yếu và quan trọng về thiền Tứ niệm xứ có thể áp dụng được cụ thể với trường hợp cá nhân của mình, tôi tin là như vậy. Một từ khác được dùng để nói về các nguyên lý chung cốt lõi này là “thái độ thiền”. Ví dụ như một thái độ thực hành dưới đây, mới nghe thì có vẻ như không “nặng ký”, nhưng nếu không nghiêm cẩn thực hiện thì có thể sẽ mang lại rất nhiều khó khăn không cần thiết, thậm chí gây tổn hại nghiêm trọng cho thiền sinh trong quá trình tu tập của mình:
Khi hành thiền chánh niệm trong môi trường bình thường mà thiền sinh đang sinh sống và làm việc, vị ấy nên thực hiện một cách kín đáo nhất có thể, do bởi các lý do về mặt tâm linh cũng như do bởi thực tế trong cuộc sống. Việc thực hành chánh niệm và tỉnh giác cần thể hiện ở kết quả của nó, chứ không phải ở bất kỳ một hành vi bên ngoài nào mà có thể trông bất thường đối với những người xung quanh. Thiền sinh có thể lựa chọn các bài thực hành thường ngày của mình một cách phù hợp, và dành các bài tập còn lại trong những dịp cho phép có được sự riêng tư của bản thân.
Phần này là đặc biệt hữu ích với những thiền sinh tự tập, đặc biệt là những thiền sinh mới, những ai chưa có cơ hội trực tiếp tiếp cận được với một vị thầy, một vị thiền sư để có thể nhận lãnh sự dạy dỗ trực tiếp từ các Ngài. Bởi vì, phần này chứa đựng những lời hướng dẫn đầy đủ, cụ thể và đơn giản về pháp hành mà thực ra đó lại cũng là tất cả những gì hầu hết thiền sinh cần biết và thực hành. Hay nói một cách khác là những nguyên lý và thái độ hành thiền này sẽ theo chân thiền sinh từ ngày đầu tiên cho tới những bước cuối cùng của cuộc hành trình. Tôi đề nghị các bạn thiền sinh cứ chậm rãi ghi chú những gì cần thiết cho mình và mang ra áp dụng vào việc thực hành của mình mỗi ngày. Rồi cứ vài tháng, lại nên ôn lại các thái độ hành thiền, các nguyên lý trong phần này để xem xét lại, kiểm điểm lại việc thực hành của mình và có những thay đổi cần thiết, nếu thấy cần, nhằm cải thiện việc hành thiền của mình. Cuối cùng đi chăng nữa thì chúng ta đang ở trong thời kỳ mà các vị thầy sẽ ngày càng ít đi và thậm chí sẽ không còn nữa cho đến khi một vị Phật kế tiếp ra đời, mà phải còn rất rất lâu nữa mới xảy ra. Những gì còn lại chỉ là những lời dạy, những câu chữ trong sách vở mà những ai quyết tâm và hữu duyên thì vẫn luôn luôn có thể tiếp cận được. Những ai có được một đức tin trọn vẹn vào Giáo pháp, những ai mỗi ngày đều duy trì sự nỗ lực, tinh tấn để không ngừng tìm hiểu, học và thực hành Pháp, mà cụ thể là pháp hành thiền Tứ niệm xứ, thì tôi tin chắc rằng những con người như vậy sẽ luôn ở trọn trong lòng của Giáo pháp, luôn có thể gặp được những vị thầy của chính mình.
Phần thu âm ở trên là một món quà tinh thần tôi gửi tặng các thiền sinh Vipassana, những ai hữu duyên đọc được bài này. Ngoài ra, còn một món quà khác mà tôi xin dành tặng các bạn thiền sinh Vipassana trong dịp này. Đó là các đoạn thu âm dẫn thiền do chính tôi làm ra để phục vụ cho việc thực hành của mình. Nội dung của các bài dẫn thiền này là từ các phần dẫn thiền của Ngài U Jotika mà tôi đã và đang đều đặn dịch Việt và lan toả. Dưới đây là những đoạn dẫn thiền mà tôi thấy rất hiệu quả cho bản thân mình và hy vọng các bạn cũng sẽ thấy áp dụng được hiệu quả cho trường hợp cụ thể của các bạn. Tôi xin gửi tặng các bạn ở đây để các bạn sử dụng tuỳ ý theo nhu cầu cụ thể của mình. Các bạn có thể chọn cho mình một bài dẫn thiền phù hợp trong danh sách các bài dẫn thiền bên dưới. Các bạn cũng có thể vào Soundcloud tải về máy của mình và tuỳ ý sử dụng khi cần.
Cầu mong mọi chánh niệm, sức khoẻ, thuận lợi và bình an đến với tất cả mọi người.
Viet Hung | A Happiness pursuer | Author of The Happiness Journal, Tản mạn về Hạnh phúc and NGẪM CAFÉ
Sách tôi dịch: Trái tim thiền Phật giáo, Thiền cho người mới bắt đầu, Nổi loạn và tự do, Bài chú giải Kinh Mangala Sutta, Sức mạnh của sự hoài nghi và thiền chánh niệm (Vipassana), Những nguyên lý để sống hạnh phúc, Chúng ta đang sống vì điều gì?, Sự cho đi và Tình thương yêu, “Lấy tâm mình làm bạn của chính mình”, Cảm xúc, Thiền với sự hình dung
Get your source of inspiration and motivation toward reaching happiness here: https://www.viethungnguyen.com
